Informacje ogólne

data aktualizacji 13 lipca 2017

Od dnia 1 stycznia 2011 r. w Unii Europejskiej funkcjonuje Europejski System Nadzoru Finansowego. Głównym celem tego systemu jest zapewnienie właściwego wdrażania przepisów dotyczących sektora finansowego, w sposób umożliwiający zachowanie stabilności finansowej i zapewnienie zaufania do systemu finansowego jako całości oraz odpowiedniej ochrony konsumentów usług finansowych.

W skład Europejskiego Systemu Nadzoru Finansowego wchodzą:

Europejskie Urzędy Nadzoru (ESA)

Jednym z głównych elementów reformy nadzoru finansowego w UE było powołanie trzech Europejskich Urzędów Nadzoru (ang. European Supervisory Authorities – ESA) w miejsce wcześniej funkcjonujących komitetów nadzorców europejskich (CEBS, CEIOPS, CESR), zwanych komitetami 3. poziomu procedury Lamfalussy’ego.

Siedziby nowopowstałych Europejskich Urzędów Nadzoru są umiejscowione w dotychczasowych siedzibach odpowiednich komitetów, czyli w Londynie,  Frankfurcie oraz Paryżu.

W skład każdego Europejskiego Urzędu Nadzoru wchodzą:

  • Rada Organów Nadzoru (ang. Board of Supervisors – BoS);
  • Zarząd (ang. Management Board – MB);
  • Przewodniczący (ang. Chairperson);
  • Dyrektor Wykonawczy (ang. Executive Director);
  • Komisja Odwoławcza – wspólna dla wszystkich trzech ESA (ang. Board of Appeal – BoA).

Najważniejsze decyzje w ramach poszczególnych ESA podejmują Rady Organów Nadzoru, których członkami są przede wszystkim reprezentanci wszystkich właściwych krajowych organów nadzoru, każdy z prawem głosu. Ponadto w obradach uczestniczą (bez prawa głosu) :

  • Przewodniczący danego ESA;
  • jeden przedstawiciel Komisji Europejskiej;
  • jeden przedstawiciel ESRB;
  • po jednym przedstawicielu z dwóch pozostałych Europejskich Urzędów Nadzoru.

W ramach każdego ESA ustanowiono dwa kierownicze stanowiska - Przewodniczącego oraz Dyrektora Wykonawczego. Przewodniczący ESA jest odpowiedzialny za przygotowywanie prac Rady Organów Nadzoru oraz przewodniczy posiedzeniom Rady Organów Nadzoru i Zarządu. Do obowiązków Dyrektora Wykonawczego należy przede wszystkim zarządzanie Urzędem i przygotowywanie prac Zarządu, a także wykonanie rocznego programu prac Urzędu pod kierownictwem Rady Organów Nadzoru i pod kontrolą Zarządu.

Zarząd ma za zadanie zapewnić, aby Urząd wypełniał swoją misję i wykonywał powierzone zadania zgodnie z rozporządzeniem. W jego skład wchodzi Przewodniczący danego ESA oraz sześciu innych członków Rady Organów Nadzoru, wybranych przez członków Rady Organów Nadzoru spośród ich grona.

W skład Komisji Odwoławczej, wspólnej dla wszystkich trzech Urzędów, wchodzi sześciu członków i sześciu zastępców - wysoko cenione osoby posiadające udokumentowaną wiedzę i doświadczenie zawodowe na wystarczająco wysokim poziomie, w tym wiedzę i doświadczenie w zakresie nadzoru, bankowości, ubezpieczeń, pracowniczych programów emerytalnych, rynków papierów wartościowych lub innych usług finansowych. W skład Komisji Odwoławczej nie mogą wchodzić pracownicy krajowych organów nadzoru albo innych krajowych lub unijnych instytucji zaangażowanych w działalność ESA. Każda osoba fizyczna lub prawna, w tym właściwe organy, będzie mogła odwołać się do Komisji Odwoławczej od decyzji ESA podjętej w przypadkach: naruszenia prawa UE przez krajowy organ nadzoru, procedury wiążącej mediacji oraz w sytuacji wyjątkowej,  w przypadku wydania każdej innej decyzji podjętej przez ESA zgodnie z odpowiednimi aktami prawa UE, która jest skierowana do tej osoby. Możliwe jest także odwołanie się od decyzji, która dotyczy tej osoby bezpośrednio i indywidualnie, mimo że została przyjęta w postaci decyzji skierowanej do innej osoby.

Głównym zadaniem wcześniej działających komitetów 3. poziomu była konwergencja praktyk nadzorczych poprzez wydawanie niewiążących wytycznych i rekomendacji oraz doradzanie Komisji Europejskiej w zakresie opracowywanych przez nią aktów prawnych. Powołane w ich miejsce Europejskie Urzędy Nadzoru mają znacznie szerszy zakres zadań, a także uprawnień i kompetencji. Do zadań Europejskich Urzędów Nadzoru należy m.in.:

  • przyczynianie się do ustanowienia wspólnych standardów oraz praktyk regulacyjnych i nadzorczych o wysokiej jakości, w szczególności poprzez przedstawianie opinii instytucjom UE oraz poprzez opracowywanie wytycznych, zaleceń i projektów regulacyjnych i wykonawczych standardów technicznych (ang. regulatory and implementing technical standards),
  • przyczynianie się do spójnego stosowania prawnie wiążących aktów unijnych, w szczególności poprzez budowanie wspólnej kultury nadzoru, zapewnianie spójnego, efektywnego i skutecznego stosowania odpowiednich aktów prawa UE, zapobieganie arbitrażowi regulacyjnemu, mediację i rozstrzyganie sporów między właściwymi organami, zapewnianie skutecznego i spójnego nadzoru nad instytucjami finansowymi, zapewnianie spójności działań kolegiów organów nadzoru oraz podejmowanie działań m.in. w sytuacjach nadzwyczajnych;
  • wspieranie i ułatwianie delegowania zadań i kompetencji pomiędzy właściwymi organami;
  • ścisła współpraca z ESRB, w szczególności poprzez dostarczanie jej wszelkich informacji koniecznych do realizacji jej zadań oraz poprzez zapewnianie podejmowania odpowiednich działań następczych w związku z jej ostrzeżeniami i zaleceniami;
  • organizowanie i przeprowadzanie analizy wzajemnych ocen właściwych organów (ang. peer review), w tym wydawanie wytycznych i zaleceń oraz określanie najlepszych praktyk w celu zwiększenia spójności wyników w zakresie nadzoru;
  • monitorowanie i ocenianie zmian na rynkach podlegających kompetencjom Urzędów;
  • przeprowadzanie analiz ekonomicznych rynków w celu informowania o wykonywaniu zadań przez Urząd;
  • wzmacnianie ochrony deponentów i inwestorów (w przypadku EBA), ubezpieczonych, członków pracowniczych programów emerytalnych i uposażonych (w przypadku EIOPA), inwestorów (w przypadku ESMA);
  • przyczynianie się do konsekwentnego i spójnego funkcjonowania kolegiów organów nadzoru, monitorowania, oceniania i mierzenia ryzyka systemowego, opracowywania i koordynowania planów naprawczych (ang. recovery and resolutions plans), zapewniania wysokiego poziomu ochrony wskazanym powyżej osobom w całej Unii oraz w przypadku EBA i ESMA – opracowywania metod prowadzenia postępowania naprawczego wobec upadających instytucji finansowych/uczestników rynków finansowych, a także do oceniania zapotrzebowania na odpowiednie instrumenty finansujące zgodnie z art. 21-26 rozporządzeń.

ESA nie sprawują bezpośredniego nadzoru nad instytucjami finansowymi (wyjątek stanowi sprawowany przez ESMA bezpośredni nadzór nad kredytowymi agencjami ratingowymi i repozytoriami transakcji), ale mają możliwość wydawania w określonych sytuacjach decyzji wiążących krajowe organy nadzoru. Ponadto, do zadań ESA nadal będzie należało opracowywanie wytycznych, doradzanie Komisji Europejskiej, podejmowanie działań na rzecz konwergencji praktyk nadzorczych, przeprowadzanie wzajemnych ocen (ang. peer review) itd.

Jednym z głównych zadań Europejskich Urzędów Nadzoru jest opracowywanie projektów wiążących regulacyjnych i wykonawczych standardów technicznych, które będą zatwierdzane przez Komisję Europejską. Omawiane standardy precyzują szczegółowe kwestie związane z nadzorem, a ich głównym celem jest zapewnienie konwergencji praktyk nadzorczych pomiędzy krajowymi organami nadzoru i jednolitego stosowania prawa unijnego. Ponadto, niektóre kwestie opisane obecnie w niewiążących wytycznych 3. poziomu zostaną uregulowane w standardach technicznych. Ich szczegółowy zakres będzie określony w odpowiednich dyrektywach sektorowych.

Urzędom zostały przyznane również kompetencje związane z ochroną konsumentów, takie jak: gromadzenie i analizowanie informacji na temat tendencji w zachowaniach konsumentów oraz składanie odnośnych sprawozdań; analizowanie i koordynowanie znajomości zagadnień finansowych i inicjatyw edukacyjnych realizowanych przez właściwe organy; możliwość czasowego zakazu prowadzenia lub ograniczenia prowadzenia pewnych typów działalności finansowej, które zagrażają prawidłowemu funkcjonowaniu i integralności rynków finansowych lub stabilności całego systemu finansowego w Unii lub jego części, przypadkach określonych w aktach ustawodawczych UE.

Ponadto, rozporządzenia przewidują obowiązki ESA związane z identyfikacją i mierzeniem ryzyk systemowych, opracowywaniem i koordynowaniem planów naprawczych dla instytucji finansowych, wzmacnianiem systemów gwarancyjnych właściwych dla danego sektora, uczestniczeniem w opracowywaniu metod prowadzenia postępowania naprawczego wobec upadających instytucji finansowych w szczególności tych, które mogą stwarzać ryzyko systemowe.

Dodatkowo na podstawie przyjętego przez Parlament Europejski w dniu 15 grudnia 2010 r. rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1060/2009 z dnia 16 września 2009 r. w sprawie agencji ratingowych, Europejski Urząd Nadzoru Rynków i Papierów Wartościowych jest odpowiedzialny za rejestrację i bieżący nadzór nad agencjami ratingowymi działającymi w UE (obejmujący m.in. uprawnienie do żądania odpowiednich informacji, przeprowadzania postępowań wyjaśniających i inspekcji on-site, zawieszenia stosowania ratingu w określonych przypadkach, nakładania kar w przypadku naruszenia przepisów rozporządzenia).

Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (ESRB)

Głównym zadaniem Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (ang. European Systemic Risk Board – ESRB), która funkcjonuje przy Europejskim Banku Centralnym, jest efektywne monitorowanie ryzyk systemowych. Do zadań ESRB należy także przyczynianie się do sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego i tym samym zapewnianie trwałego wkładu sektora finansowego we wzrost gospodarczy.

W skład Europejskiej Rady Ryzyka Systemowego wchodzą: Rada Generalna (ang. General Board), Komitet Sterujący (ang. Steering Committee), Sekretariat, Doradczy Komitet Naukowy (ang. Scientific Advisory Committee) oraz Doradczy Komitet Techniczny (ang. Technical Advisory Committee).

Członkami Rady Generalnej są przede wszystkim reprezentanci krajowych banków centralnych z prawem głosu. Przedstawiciele wysokiego szczebla krajowych organów nadzoru (jeśli nadzór zlokalizowany jest poza bankiem centralnym) biorą udział w posiedzeniach Rady Generalnej bez prawa głosu. Rada Generalna jako główny organ decyzyjny (który można porównać do Rady Organów Nadzoru w ESA) podejmuje decyzje konieczne do realizacji zadań powierzonych ESRB. Posiedzenia Rady Generalnej odbywają się co najmniej cztery razy w roku.

Komitet Sterujący wspiera proces decyzyjny ESRB, przygotowując posiedzenia Rady Generalnej, analizując dokumenty, które będą przedmiotem obrad oraz monitorując postępy w bieżącej pracy ESRB.

Sekretariat jest odpowiedzialny za bieżącą działalność ESRB. Zapewnia on Radzie wsparcie analityczne, statystyczne, administracyjne i logistyczne pod kierownictwem przewodniczącego i Komitetu Sterującego.

Doradczy Komitet Naukowy i Doradczy Komitet Techniczny doradzają ESRB i wspierają ją w sprawach związanych z jej pracami. W pracach Doradczego Komitetu Technicznego uczestniczy przedstawiciel UKNF.

Jednym z głównych zadań ESRB jest wydawanie ostrzeżeń o zidentyfikowanych ryzykach systemowych i zaleceń dot. działań, które powinny być podjęte przez właściwe instytucje w ramach państw członkowskich, będących adresatami rekomendacji. ESRB powinna wydawać ostrzeżenia – w razie konieczności – zalecenia, o charakterze ogólnym albo szczegółowym, które co do zasady powinny być kierowane do całej Unii. Jednak ich adresatem winno być co najmniej jedno państwo członkowskie, co najmniej jeden Europejski Urząd Nadzoru lub co najmniej jeden krajowy organ nadzoru.