Podczas Europejskiego Kongresu Finansowego w Sopocie odbył się fireside chat z udziałem Jacka Jastrzębskiego – Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego oraz Dmytro Oliinyka – Zastępcy Prezesa Narodowego Banku Ukrainy odpowiedzialnego m.in. za nadzór finansowy pt. "Financial sector resilience, business continuity and regulatory oversight in the face of wartime risks". Gospodarzem rozmowy był Urząd Komisji Nadzoru Finansowego.

Przedmiotem rozmowy było funkcjonowanie ukraińskiego sektora finansowego w warunkach wojny oraz doświadczenia Narodowego Banku Ukrainy (NBU) związane z utrzymaniem stabilności systemu bankowego po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 roku. Szczególną uwagę poświęcono działaniom podjętym w pierwszych dniach konfliktu oraz wnioskom, które mogą być przydatne dla nadzorów finansowych i podmiotów rynkowych w innych krajach.

Wiceprezes Narodowego Banku Ukrainy podkreślił, że kluczowe znaczenie miało wcześniejsze przygotowanie do sytuacji kryzysowej. Jeszcze przed wybuchem wojny opracowano plany awaryjne, procedury działania oraz scenariusze zapewniające ciągłość funkcjonowania sektora finansowego. Dzięki temu możliwe było szybkie wdrożenie nadzwyczajnych rozwiązań już w pierwszych godzinach po rozpoczęciu działań wojennych. 

Jednym z najważniejszych wniosków dotyczących zarządzania w czasie wojny była konieczność poświęcenia odpowiedniej uwagi „czynnikowi ludzkiego”. Dmytro Oliinyk zwrócił uwagę, że w czasie wojny nie wystarczy zabezpieczenie infrastruktury i procedur. Niezbędne jest również zapewnienie bezpieczeństwa pracowników oraz ich rodzin, aby kluczowe zespoły mogły obsługiwać klientów, utrzymywać systemy informatyczne i realizować zadania nadzorcze. Równocześnie konieczne było stworzenie alternatywnych kanałów komunikacji i przygotowanie planów zastępstw dla najważniejszych stanowisk.

Drugim kluczowym obszarem okazało się cyberbezpieczeństwo. Jeszcze przed rozpoczęciem wojny ukraińskie instytucje finansowe były celem intensywnych cyberataków. Dlatego szczególne znaczenie miało testowanie systemów, tworzenie kopii zapasowych danych oraz przygotowanie procedur szybkiego przywracania działalności po ewentualnym incydencie. Dzięki tym działaniom sektor bankowy zachował zdolność do świadczenia usług nawet w najbardziej krytycznym okresie.

W rozmowie podkreślono również znaczenie ścisłej współpracy między państwem a sektorem bankowym. W pierwszych tygodniach wojny bank centralny wspierał finansowanie potrzeb państwa, a jednocześnie ograniczono część wymogów regulacyjnych i nadzorczych, aby banki mogły skoncentrować się na utrzymaniu podstawowych usług dla klientów. Dzięki temu instytucje finansowe mogły szybciej reagować na sytuację kryzysową i wspierać funkcjonowanie gospodarki.

Istotnym tematem była także rola gotówki i znaczenie cyfryzacji. Nowoczesne usługi cyfrowe znacząco zwiększają odporność systemu finansowego, ponieważ umożliwiają obywatelom korzystanie z rachunków bankowych nawet po opuszczeniu kraju. Jednocześnie wojna pokazała, że całkowita rezygnacja z gotówki byłaby błędem. W sytuacjach awarii sieci energetycznej, problemów z łącznością lub w rejonach przyfrontowych gotówka pozostaje niezbędnym środkiem płatniczym i ważnym elementem bezpieczeństwa ekonomicznego.

Szczególnie interesującym przykładem innowacyjnego podejścia do zaangażowania sektora bankowe w budowę odporności państwa był program „Power Banking”. W jego ramach wybrane oddziały banków zostały wyposażone w generatory prądu, zapasowe źródła łączności oraz systemy pozwalające funkcjonować nawet podczas długotrwałych przerw w dostawach energii. Punkty te pełniły nie tylko funkcję bankową, ale także społeczną – stały się „punktami odporności”. Obywatele mogli tam naładować telefon, uzyskać dostęp do internetu oraz skorzystać z podstawowych usług niezbędnych w sytuacji kryzysowej. Jednocześnie, publiczna aplikacja mobilna pozwalała użytkownikom zlokalizować najbliższą taką placówkę. Projekt stał się przykładem wykorzystania infrastruktury finansowej jako elementu odporności państwa.

W dalszej części rozmowy omówiono proces integracji Ukrainy z europejskim systemem regulacyjnym. Mimo wojny kraj kontynuował dostosowywanie przepisów do standardów Unii Europejskiej. Poziom zgodności z regulacjami unijnymi znacząco wzrósł, a sektor bankowy zachował wysoką stabilność kapitałową. Nie odnotowano systemowego kryzysu bankowego, a problemy poszczególnych instytucji były rozwiązywane poprzez restrukturyzację, zmianę właścicieli lub nacjonalizację.

Narodowy Bank Ukrainy zachęcał banki do wspierania firm dotkniętych skutkami działań wojennych, pod warunkiem że ich problemy wynikały bezpośrednio z wojny, a nie z błędów zarządczych. Dzięki temu wiele przedsiębiorstw mogło odbudować działalność i kontynuować inwestycje. Pozwoliło to ograniczyć przyrost złych kredytów i utrzymać aktywność gospodarczą mimo bardzo trudnych warunków.

Odporność sektora finansowego w czasie wojny nie jest wynikiem pojedynczych działań, lecz połączenia wcześniejszego przygotowania, sprawnej komunikacji, elastyczności regulacyjnej, inwestycji w cyberbezpieczeństwo oraz zaangażowania ludzi pracujących w instytucjach finansowych. 

Ukraińskie doświadczenia pokazują, że dobrze przygotowany system bankowy może nie tylko przetrwać ekstremalny kryzys, ale również aktywnie wspierać funkcjonowanie państwa, gospodarki i społeczeństwa w warunkach długotrwałego konfliktu zbrojnego. Jednocześnie, działając w ekstremalnie trudnych warunkach otwartego konfliktu zbrojnego, ukraiński nadzór oraz rynek finansowy zwiększa konwergencję do rozwiązań unijnych oraz skalę swojej integracji z rynkiem finansowym UE.