Wystąpienie Zastępcy Przewodniczącego KNF Krystiana Wierciocha, otwierające XI Kongres PIU w Sopocie. Wystąpienie jest dostępne na stronie: https://www.youtube.com/watch?v=7Rkp4FY8HCA.

***

Szanowni Państwo,

przede wszystkim bardzo dziękuję Polskiej Izbie Ubezpieczeń za zaproszenie i możliwość zabrania głosu w trakcie XI już Kongresu Polskiej Izby Ubezpieczeń. Cieszę się, że mogę uczestniczyć w tym wydarzeniu i cieszę się, że jako nadzór możemy w nim uczestniczyć. Zarówno w dzisiejszym panelu, jak i w jutrzejszym, przewidziane są wystąpienia moich kolegów z urzędu. Możliwość otwartej rozmowy i wymiany poglądów to wielka wartość tego spotkania. 

Obchodzimy 20-lecie członkostwa Polski w Unii Europejskiej, co naturalnie skłania do refleksji jak wyglądał rynek ubezpieczeń w Polsce w przeddzień akcesji, a jak wygląda ten rynek dzisiaj. Naturalne jest również pytanie o to, jak polski sektor ubezpieczeniowy wykorzystał te 20 lat na zbudowanie przewagi konkurencyjnej i wykorzystanie możliwości, jakie daje Unia Europejska. 

W moim wystąpieniu poruszę zarówno tematy dotyczące ubezpieczeń, związane z członkostwem Polski w Unii Europejskiej, jak również bieżące tematy angażujące rynek ubezpieczeniowy oraz organ nadzoru. Zwyczajem ubiegłych lat, podzielę się z Państwem naszymi planami, wskazując, jakie sprawy będą w zainteresowaniu KNF w najbliższym czasie, sprawy również istotne dla Państwa.

Stabilność sektora

Nie zapominając o podstawowym zadaniu KNF, jakim jest dbanie o stabilność sektora finansowego i jego wypłacalność, podsumuję stan rynku pod względem wyników i wypłacalności.

Sprawozdania finansowe zakładów ubezpieczeń potwierdzają – i to jest dobra wiadomość – że wszystkie zakłady nadzorowane przez KNF spełniają wymogi wypłacalności, tj. posiadają środki własne w wysokości wyższej niż wymagany poziom wymogu kapitałowego SCR. Nie oznacza to jednak, że możemy zapomnieć o tym podstawowym wymogu. Wypłacalność nie jest bowiem dana raz na zawsze i trzeba o nią dbać i zabiegać na poziomie każdego zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji. Szczególnie, że nie brakuje w sektorze ryzyk, które wymagają monitorowania i właściwego nim zarządzania.

We współpracy z rynkiem udaje nam się co roku wspólnie identyfikować bieżące ryzyka i opracowywać scenariusze pozwalające na przetestowanie gotowości poszczególnych zakładów ubezpieczeń na konsekwencje materializacji tych ryzyk. Wyniki testów pozwalają na właściwe przygotowanie się kapitałowe i organizacyjne. 

W bieżącym roku położyliśmy nacisk na testowanie ryzyka zmiany klimatu, w perspektywie wieloletniej, wprowadzając dodatkowe scenariusze. Konsekwencje zmiany klimatu będą w najbliższych latach miały istotne znaczenie dla zakładów ubezpieczeń, z uwagi na możliwy wzrost nasilenia występowania zdarzeń o charakterze katastroficznym na terenie Polski. Brak odpowiednich danych historycznych utrudnia również właściwe oszacowanie wpływu zachodzących zmian klimatu na sytuację finansową i ewentualne potrzeby kapitałowe zakładów ubezpieczeń w horyzoncie wieloletnim. 

Nie należy zapominać o ryzyku, jakie może wygenerować dla sektora ubezpieczeniowego niewłaściwe podejście do zarządzania relacjami z klientami. Obszar relacji z klientami w przeszłości już generował istotne ryzyka dla sektora ubezpieczeniowego, przykładowo w kontekście ubezpieczeń związanych z UFK, czy też w kontekście zadośćuczynień z tytułu ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego. Obecnie ryzyko to zmaterializowało się w sektorze bankowym w przypadku kredytów frankowych, generując olbrzymie koszty finansowe i społeczne, co oznacza, że ostrożne podejście do procesu zarządzania relacjami z ubezpieczonymi i uprawnionymi powinno pozostawać priorytetem zarówno poszczególnych zakładów ubezpieczeń, jak i odpowiedniej troski Polskiej Izby Ubezpieczeń. 

Pozostając w temacie stabilności sektora ubezpieczeniowego, chciałbym wspomnieć o wynikach wypracowywanych przez sektor ubezpieczeniowy. 

Pozytywną informacją jest fakt wypracowania na koniec roku przez sektor zysku finansowego w kwocie 9,5 mld zł. Wynik ten jest wyższy niż wynik osiągnięty za rok 2022. O ile w większości grup ubezpieczeń sektor odnotowuje zyski techniczne, to dostrzegamy coraz większą rysę, jeśli chodzi o wyniki w zakresie OC ppm. Na koniec roku sektor jako całość poniósł stratę. 

Już od kilku lat zwracamy Państwa uwagę na czynniki powodujące wzrost kosztów odszkodowań i świadczeń i na konieczność podjęcia działań mających na celu zbilansowanie przychodów i kosztów. Sektor nie może pozwolić sobie na to, aby jakakolwiek linia biznesowa była trwale nierentowna. W przypadku podmiotów ponoszących stratę w poszczególnych segmentach ubezpieczeń w sposób trwały, nie przyjmujemy dzisiaj wyjaśnień bazujących na zaskoczeniu obecną sytuacją i braku możliwości jej przewidzenia. Ponoszona strata jest często konsekwencją wieloletnich zaniedbań w zarządzaniu i brakiem podejmowania decyzji mających na celu dostosowanie poziomu składek do prognozowanego poziomu wypłat odszkodowań i świadczeń oraz kosztów prowadzenia działalności.

20 lat Polski w Unii Europejskiej

W takcie 20 lat członkostwa Polski w UE polska gospodarka odniosła ewidentne korzyści ekonomiczne i społeczne, o czym świadczą podstawowe wskaźniki makroekonomiczne. Od 2004 do 2022 roku PKB Polski per capita, według parytetu siły nabywczej, wzrósł o blisko 100%. 

Mówię o tym nie bez powodu, bowiem wzrost zamożności naszego społeczeństwa po wstąpieniu do UE wykreował również dogodne warunki rozwoju ubezpieczeń i szansę na zmniejszenie luki ubezpieczeniowej, która jest częstym tematem rozmów branżowych. 

Statystyki międzynarodowe OECD wskazują, że w 2003 roku wydatki Polaków na ubezpieczenia wynosiły 2,9% PKB, a w 2008 roku osiągnęły swoje historyczne maksimum tj. 4,6% PKB. Natomiast na koniec 2022 roku wskaźnik ten wyniósł już 2,2% i był jednym z najniższych pośród wszystkich krajów Unii Europejskiej. Mediana tego wskaźnika w UE w wysokości 4,5% uświadamia, że przestrzeń dla rozwoju ubezpieczeń w Polsce jest olbrzymia. Potrzebujemy wspólnej refleksji nad powodami braku zainteresowania Polaków w większym zakresie ubezpieczeniami oraz opracowania strategii mającej na celu rozwój ubezpieczeń w Polsce. Jej celem byłoby doprowadzenie do wzrostu poziomu przychodów ze składek oraz zniwelowanie luki ubezpieczeniowej. 

Przy budowaniu strategii rozwoju ubezpieczeń warto posłużyć się wnioskami z analiz i badań przeprowadzonych przez EIOPA w ramach badania luki w ubezpieczeniu ryzyk katastroficznych. W efekcie prowadzonych prac zidentyfikowano kilka barier i czynników w skali europejskiej, które mogą negatywnie wpływać na chęć gospodarstw domowych do zakupu ubezpieczenia. Część z tych barier może zostać wyeliminowanych przez sektor ubezpieczeniowy samodzielnie, np. poprzez opracowanie jasnych standardowych warunków najpopularniejszych ubezpieczeń oraz uproszczenie procesu ich zawierania. 

Obecność w UE otworzyła przed polskimi zakładami ubezpieczeń rynki w innych krajach europejskich. System Wypłacalność II ustanawia jednolite standardy dla zakładów ubezpieczeń ze wszystkich krajów Unii. Zapewnia porównywalność pod kątem oceny sytuacji finansowej, wypłacalności. Unijna zasada swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług pozwala oferować usługi ubezpieczeniowe we wszystkich krajach UE na podstawie zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej wydanego w dowolnym kraju UE. Według dostępnych danych za 2022 rok polskie zakłady ubezpieczeń umiarkowanie korzystały z tej możliwości, pozyskując składkę na poziomie 284 mln zł, co stanowiło 0,4% ich łącznej składki. 

Działania organów Unii Europejskiej są często nakierowane na ujednolicanie funkcjonujących standardów lub wprowadzanie nowych. W przypadku regulacji oznacza to wskazywanie ram prawnych, które mogą być dostosowywane do specyfiki polskiej czyli dyrektywy bądź konkretnych rozwiązań dla wszystkich krajów Unii, jak rozporządzenia.

W obydwu przypadkach jako sektor ubezpieczeniowy mamy możliwość wpływania na kształt powstających regulacji. Wymaga to po pierwsze współpracy wszystkich podmiotów i instytucji sektora ubezpieczeniowego, wypracowania spójnego stanowiska i mówienia jednym głosem. Po drugie otwarcia na rozwiązania, których przyjęcie jest nieuniknione i próbę kształtowania tych rozwiązań w taki sposób, aby jak najlepiej przystawały do warunków polskich. Kontestowanie i próby blokowania wprowadzanych rozwiązań zwykle są skazane na porażkę, wygrywają ci, którzy są aktywni, elastyczni w podejściu i otwarci na zmiany. 

Podejście do klienta 

Jednym z obszarów prac oraz priorytetów organów UE jest wzmacnianie ochrony konsumenta. Również KNF, z uwagi na swój mandat, w sposób aktywny podchodzi do tego tematu i realizuje agendę mającą na celu wypracowanie rozwiązań, które znacząco ograniczą ryzyko związane z nieodpowiednim podejściem do klienta. Rozwiązania te dotyczą fazy tworzenia produktu, jego dystrybucji oraz realizacji zobowiązań z tytułu zawartej umowy. 

Każda z wymienionych faz cyklu życia produktu wymaga uwzględnienia interesu klienta zakładu ubezpieczeń. 

W zakresie tworzenia produktu wskazujemy na konieczność takiego jego ukształtowania, aby zapewniał wartość dla klienta oraz realizował cele ubezpieczenia. W ubezpieczeniach działu II celem ubezpieczenia jest ochrona majątku klienta przed utratą. Aby te cele najpełniej realizować, zakres umowy powinien obejmować możliwie szeroki zakres pokrycia, minimalny zakres wyłączeń oraz sumę ubezpieczenia równą wartości możliwej do zaistnienia straty. Przepisy prawa nie określają jednak standardów umowy ubezpieczenia dla ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia obowiązkowe. Brak jest również szczegółowych standardów sektorowych. 

Prace UKNF w ramach przygotowania Rekomendacji dot. dystrybucji ubezpieczeń skupiają się na wskazaniu minimalnej wartości dla klienta dla poszczególnych rodzajów ubezpieczeń, tak aby wyeliminować z rynku produkty bez wartości dla klienta. 

W zakresie realizacji zobowiązań z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia UKNF dąży do wprowadzenia standardów, które pozwolą na ustalenie wysokości odszkodowania w sposób przewidywalny zarówno dla zakładu ubezpieczeń, jak i poszkodowanego. Kluczowa jest w tym zakresie współpraca branży ubezpieczeniowej i zrozumienie dla potrzeby wypracowania jednolitych standardów. Powinniśmy dążyć do ograniczenia sytuacji, w których te standardy są opracowywane przez sądy, w sposób na który sektor ubezpieczeń nie ma wpływu. W oczekiwaniu na kolejne uchwały Sądu Najwyższego rynek pozostaje w niepewności co do przyszłego rozstrzygnięcia. To generuje istotne ryzyka zarówno dla wyceny zobowiązań z tytułu zawartych już umów ubezpieczenia, jak i wyceny przyszłych zobowiązań. 

Klarowne i przejrzyste standardy wskazujące, jaką pomoc i w jakim zakresie powinien zaoferować poszkodowanemu każdy zakład ubezpieczeń, zbudują zaufanie do branży ubezpieczeniowej. 

Plany 

Teraz kilka słów o projektach, jakie w najbliższym czasie będą angażowały zarówno UKNF, jak i sektor ubezpieczeń. 

1 kwietnia bieżącego roku weszły w życie Rekomendacje dla zakładów ubezpieczeń dotyczące oceny odpowiedniości ubezpieczenia na życie z elementem inwestycyjnym. Obecnie analizujemy oświadczenia złożone w formule comply or exlpain. Oświadczenia te udostępnimy na stronie internetowej KNF. W kolejnym kroku przeprowadzimy ocenę dostosowania się do rekomendacji. 

Wspominałem o toczących się pracach nad Rekomendacją dot. dystrybucji ubezpieczeń. Prace wewnętrzne są na ukończeniu i w najbliższym czasie projekt zostanie poddany konsultacjom z rynkiem, w których liczymy na Państwa aktywne uczestnictwo. Pracujemy również nad formułą, w ramach której podzielimy się z agentami i brokerami spostrzeżeniami dotyczącymi dystrybucji ubezpieczeń. 

Wprowadzamy nowe podejście w nadzorze do analizy praktyk w zakresie obsługi klienta. Analizujemy sygnały od ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia, i wchodzimy w dialog z poszczególnymi zakładami ubezpieczeń. Chciałbym, aby proces po naszej stronie był transparentny i maksymalnie efektywny, tak aby z jednej strony realizował cele nadzoru, z drugiej nie absorbował nadmiernie zasobów organu nadzoru oraz poszczególnych zakładów ubezpieczeń. Dlatego w drugiej połowie roku zaprosimy Państwa przedstawicieli na spotkanie, na którym przedstawimy stosowane podejście i zapoznamy się z Państwa uwagami i sugestiami. 

W bieżącym roku planujemy rozpocząć analizę luki ubezpieczeniowej w Polsce, w szczególności w odniesieniu do ryzyk katastroficznych adekwatnych do specyfiki rynku polskiego. Przygotowując badanie będziemy korzystać z doświadczeń zebranych w ramach współpracy z EIOPA, w szczególności z wypracowanych mierników do oceny luki ubezpieczeniowej. Przeanalizujemy dane dotyczące aktualnego zakresu umów ubezpieczenia oraz dane o katastrofach naturalnych w Polsce. Wynikiem prac będzie zbiór luk i barier w rozwoju ubezpieczeń katastroficznych. 

Zacieśniamy współpracę z biegłymi rewidentami przy badaniu sprawozdań SFCR i finansowych. Współpraca ma na celu wyeliminowanie jak największej liczby nieprawidłowości, zwrócenie uwagi biegłym na ryzyka, które identyfikuje organ nadzoru w ramach nadzoru bieżącego. Wysoka jakość sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń ma istotne znaczenie nie tylko dla organu nadzoru, ale również dla odbiorców usług oferowanych przez zakłady ubezpieczeń. 

Toczą się prace legislacyjne nad rozporządzeniem w sprawie szczególnych zasad związanych z lokowaniem przez zakłady ubezpieczeń aktywów z umów ubezpieczenia, w których ryzyko lokaty ponosi ubezpieczający. Inicjatywę w tym zakresie zgłosił do Ministerstwa Finansów organ nadzoru. Jej celem była poprawa poziomu ochrony klientów zakładów ubezpieczeń poprzez zrównanie zasad polityki inwestycyjnej zakładów ubezpieczeń, w odniesieniu do środków na ryzyko klienta, z zasadami obowiązującymi fundusze inwestycyjne otwarte – zrównanie zasad z uwzględnieniem specyfiki działalności zakładów ubezpieczeń oraz obowiązujących je przepisów prawa sektorowego. Obecnie konsultowany projekt już realizuje te cele, dlatego w ramach dyskusji trzeba bardzo ostrożnie wprowadzać zmiany, aby te cele zachować.

W przypadku projektów stanowisk przygotowywanych przez urząd, chcemy zaangażować Państwa w ich przygotowanie. W poprzednim roku przyjęliśmy podejście zakładające roboczą konsultację projektów stanowisk z rynkiem. Takie konsultacje odbywały się w przypadku „Stanowiska dot. zarządzania ryzykiem związanym z lokowaniem środków UFK w instrumenty contingent convertibles oraz w inne aktywa zależne od wartości instrumentów contingent convertibles”, „Stanowiska Komisji dotyczącego jednolitych zasad stosowania punktu 20 rekomendacji U” oraz „Stanowiska Komisji dotyczącego outsourcingu”. 

Stanowiska Komisji wskazują na sposób interpretacji wymogów prawnych przez organ nadzoru. Konsultując projekty stanowisk zależy nam na Państwa uwagach, których celem jest poprawa sformułowań, tak aby na etapie wdrażania zawartych w nich rozwiązań nie powstawały spory co do rozumienia poszczególnych wymogów.

Na koniec mojego wystąpienia życzę Państwu inspirujących wystąpień i panelowych dyskusji, także z udziałem przedstawicieli UKNF. W panelu poświęconym cyklom regulacyjnym weźmie udział Przewodniczący KNF, prof. Jacek Jastrzębski, a w panelu poświęconym systemowi regulacji odszkodowawczych, Sławomir Pomarański, Dyrektor Departamentu Inspekcji Ubezpieczeniowych. Wszyscy pozostajemy do Państwa dyspozycji w czasie przerw i w przestrzeni kuluarowej.

Galeria zdjęć