7 lutego 2025 roku Komisja Nadzoru Finansowego („Komisja”) podjęła decyzję o nakazaniu zmiany statutu ARIA Nowych Technologii Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu Aktywów Niepublicznych w likwidacji („Fundusz”). 

Nakazanie dotyczy zmiany w zakresie zasad prowadzenia przez Fundusz działalności w okresie jego likwidacji oraz w zakresie limitów kosztów likwidacji, w tym wynagrodzenia likwidatora. Funkcję likwidatora Funduszu pełni Origin Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA z siedzibą w Warszawie („Towarzystwo”, „Likwidator”).

Powodem nakazania zmiany statutu Funduszu jest:

a)    wprowadzenie do statutu Funduszu postanowień w zakresie zasad prowadzenia przez Fundusz działalności w okresie jego likwidacji, które są niezgodne z przepisami ustawy o funduszach¹,

b)    wprowadzenie do statutu Funduszu postanowień w zakresie limitów kosztów likwidacji, w tym wynagrodzenia likwidatora, które nie uwzględniają należycie interesu uczestników Funduszu.

Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

***

1.    Zmiana statutu Funduszu dotycząca możliwości prowadzenia przez niego aktywnej polityki lokacyjnej w okresie jego likwidacji wykracza poza zakres czynności wskazanych w ustawie o funduszach. 

Likwidacja funduszu inwestycyjnego polega na zbyciu jego aktywów, ściągnięciu należności funduszu, zaspokojeniu jego wierzycieli i umorzeniu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych poprzez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu, proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych. Jest to proces sformalizowany, a jego celem jest zakończenie działalności funduszu inwestycyjnego oraz zaspokojenie jego wierzycieli. Po przeprowadzeniu likwidacji podmiot ten zostaje wykreślony z rejestru funduszy inwestycyjnych. Prowadzenie czynności likwidacyjnych w sposób i w kolejności określonej w ustawie o funduszach ma charakter obligatoryjny. 

Katalog czynności likwidacyjnych jest katalogiem zamkniętym, stąd likwidator nie jest uprawniony do podejmowania innych czynności niż wskazane w przepisach, a jedyną metodą upłynnienia posiadanych przez fundusz aktywów jest ich zbycie. 

2.    Wprowadzona przez Towarzystwo, w przeddzień otwarcia likwidacji Funduszu, zmiana statutu Funduszu w zakresie limitów kosztów likwidacji, w tym wynagrodzenia likwidatora, istotnie narusza interes uczestników Funduszu. 

W miejsce, obowiązującego przed zmianą statutu Funduszu, całkowitego limitu kosztów likwidacji Funduszu, obejmującego wszystkie koszty likwidacji Funduszu, na poziomie 100 000 zł, za cały okres likwidacji Funduszu, Towarzystwo wprowadziło odrębny limit kosztu wynagrodzenia likwidatora na poziomie 150 000 zł miesięcznie oraz ustaliło limit kosztów likwidacji – innych niż wynagrodzenie likwidatora – na poziomie 500 000 zł rocznie. Zmiana ta istotnie zawyża koszty likwidacji, również z uwagi na przyjęty mechanizm pobierania tego wynagrodzenia. 

Czynności Likwidatora w pierwszych 10 miesiącach od dnia otwarcia likwidacji Funduszu, ograniczyły się do przeprowadzenia dwukrotnej korespondencji Likwidatora z zarządami spółek celowych Funduszu. Pierwsza miesięczna informacja na temat stanu likwidacji, przewidująca zbycie aktywów Funduszu – pomimo zapewnień Likwidatora z grudnia 2022 roku o ponadprzeciętnym zaangażowaniu Likwidatora w proces likwidacji Funduszu – została sporządzona dopiero za październik 2023 roku. Nie wypełniło to ustawowych zadań, których należałoby oczekiwać od Likwidatora funduszu inwestycyjnego. Likwidator w toku prowadzonej korespondencji nie wykazał ponadprzeciętnego zaangażowania, nie uzasadnił też ponoszonych przez Fundusz kosztów likwidacji. 

Przyjęty wraz ze zmianą statutu Funduszu mechanizm pobierania wynagrodzenia Likwidatora powoduje systematyczne uszczuplanie majątku Funduszu. Zmiana statutu Funduszu, przeprowadzona w listopadzie 2022 roku, w sposób sprzeczny z interesem uczestników Funduszu, spowodowała że wynagrodzenie miesięczne Likwidatora zostało uniezależnione od bieżącej sytuacji w zakresie WAN² znajdujących się w portfelu inwestycyjnym Funduszu. 

Zmiana statutu Funduszu, znosząca górny limit kosztów likwidacji wynoszący 100 000 zł za cały okres likwidacji, wyeliminowała – kosztem uczestników Funduszu – motywujący względem Likwidatora mechanizm do efektywnego i szybkiego przeprowadzenia procesu likwidacji Funduszu. Rzetelny proces likwidacji jest pewnym kompromisem pomiędzy wysokością odzyskanych środków, a czasem ich odzyskiwania. W tej sprawie likwidacja Funduszu trwa ponad 2 lata, a uczestnicy Funduszu są obciążani zwiększonymi kosztami tej likwidacji, w tym pobieranego miesięcznie wynagrodzenia Likwidatora w wysokości wprowadzonej do statutu Funduszu na dzień przed otwarciem likwidacji Funduszu. 

Między dniem ogłoszenia zmian statutu – 16 listopada 2022 roku – a otwarciem likwidacji Funduszu – 17 listopada 2022 roku – uczestnicy Funduszu nie mieli możliwości wyjścia z inwestycji. Z dniem rozpoczęcia likwidacji fundusz inwestycyjny nie może wykupować certyfikatów inwestycyjnych oraz wypłacać dochodów lub przychodów funduszu. 

Towarzystwo zarządzające funduszami inwestycyjnymi jest zobowiązane do działania w interesie uczestników tych funduszy. Towarzystwo ma dbać o to, aby uczestnicy tych funduszy nie byli obciążani nadmiernymi kosztami. Powinno dokładać należytą staranność przy wykonywaniu swoich ustawowych obowiązków. 

Towarzystwo funduszy inwestycyjnych – ze względu na interes uczestników funduszu – powinno ze szczególną ostrożnością podchodzić do wprowadzania zmian w statucie funduszu inwestycyjnego w okresie bliskim dacie otwarcia likwidacji funduszu inwestycyjnego, gdyż od momentu rozpoczęcia czynności likwidacyjnych do momentu ich zakończenia, inwestycja uczestnika w fundusz inwestycyjny jest zamrożona i nie może on opuścić inwestycji w sytuacji pojawienia się np. nowych obciążeń. 

Zmiany statutu funduszu inwestycyjnego zamkniętego, który nie jest publicznym funduszem inwestycyjnym zamkniętym, nie wymagają uzyskania zezwolenia Komisji. Zatem towarzystwo ma pewną swobodę w ustalaniu jego treści. Jednak swoboda ta jest zawsze ograniczona przez ustawę o funduszach oraz interes uczestników.

______________________
¹ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1034, ze zm.)