Nadzór bankowy

I. Cele i metody sprawowania nadzoru bankowego

II. Historia nadzoru bankowego w Polsce

I. Cele i metody sprawowania nadzoru

Zgodnie z ustawą Prawo bankowe celem nadzoru jest zapewnienie:

• bezpieczeństwa środków pieniężnych gromadzonych na rachunkach bankowych, 
• zgodności działalności banków z przepisami prawa oraz z decyzją o wydaniu zezwolenia na utworzenie banku.

Nadzór bankowy polega w szczególności na:

• dokonywaniu oceny sytuacji finansowej banków, w tym badaniu wypłacalności, jakości aktywów, płynności płatniczej, wyniku finansowego banków,
• badaniu jakości systemu zarządzania bankiem, w szczególności systemu zarządzania ryzykiem oraz systemu kontroli wewnętrznej, 
• badaniu zgodności udzielanych kredytów, pożyczek pieniężnych, akredytyw, gwarancji bankowych i poręczeń oraz emitowanych bankowych papierów wartościowych z obowiązującymi w tym zakresie przepisami,
• badaniu zabezpieczenia i terminowości spłaty kredytów i pożyczek pieniężnych, 
• badaniu przestrzegania limitów koncentracji, oraz ocenie procesu identyfikacji, monitorowania i kontroli koncentracji zaangażowań, w tym dużych zaangażowań, 
• badaniu przestrzegania przez bank, określonych przez Komisję Nadzoru Finansowego norm dopuszczalnego ryzyka w działalności banków, zarządzania ryzykiem prowadzonej działalności, w tym dostosowania do rodzaju i skali działalności banku procesu identyfikacji i monitorowania ryzyka oraz sprawozdawania o ryzyku,
• dokonywaniu oceny szacowania, utrzymywania i przeglądu kapitału wewnętrznego.

Zgodnie z ustawą o nadzorze nad rynkiem finansowym od 1 stycznia 2008 r., nadzór bankowy jest sprawowany przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF), a pracownicy byłego Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego (GINB) stali się z mocy prawa pracownikami Urzędu KNF.

Utworzenie niezależnego, zintegrowanego nadzoru finansowego to pragmatyczna decyzja wymuszona przez zmiany na rynku finansowym: rosnące znaczenie międzynarodowych grup finansowych oraz wzajemne przenikanie się produktów finansowych.

II. Historia nadzoru bankowego w Polsce

Zmiany polityczne, społeczne i gospodarcze zapoczątkowane w 1989 r. przyczyniły się do rozwoju sektora bankowego oraz jego otoczenia prawnego i gospodarczego. W styczniu 1989 r. Sejm uchwalił dwie ustawy: ustawę Prawo bankowe oraz ustawę o Narodowym Banku Polskim. Zasadnicze znaczenie tych aktów prawnych przejawiało się:

• całkowitą rekonstrukcją systemu bankowego (ustawa dopuściła funkcjonowanie banków państwowych, prywatnych banków w formie spółek akcyjnych i banków spółdzielczych),
• uporządkowaniem stosunków między systemem bankowym a Skarbem Państwa poprzez likwidację mechanizmu automatycznego przyznawania kredytów na cele rządowe,
• rozszerzeniem katalogu czynności bankowych.

Nadzór nad działalnością banków oraz oddziałów i przedstawicielstw banków zagranicznych powierzono Narodowemu Bankowi Polskiemu. W celu realizacji zadań związanych ze sprawowaniem nadzoru nad działalnością banków w maju 1989 r. w strukturze NBP wydzielono Departament Nadzoru Bankowego. W 1990 r. departament ten zmienił nazwę na Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego.
Ustawa Prawo bankowe określiła cele nadzoru bankowego jako:
1) zapewnienie bezpieczeństwa wkładów oszczędnościowych i lokat gromadzonych w
bankach,
2) zapewnienie zgodności funkcjonowania banków z przepisami ustawy Prawo bankowe,
w szczególności w zakresie stosunków z osobami prawnymi i fizycznymi.
Cele te były realizowane przez bank centralny poprzez sprawowanie funkcji:

• licencyjnej,
• regulacyjnej, 
• kontrolno-analitycznej.

W dniu 29 sierpnia 1997 r. Sejm uchwalił nowe ustawy Prawo bankowe i o Narodowym Banku Polskim, które weszły w życie 1 stycznia 1998 r. Nowe regulacje wprowadziły istotne zmiany w organizacji nadzoru bankowego. Sprawowanie nadzoru powierzono Komisji Nadzoru Bankowego, która przejęła wcześniejsze kompetencje Narodowego Banku Polskiego i prezesa NBP.

Wedle przyjętych rozwiązań Komisja Nadzoru Bankowego, chociaż była powiązana z NBP osobą przewodniczącego, była organem niezależnym od banku centralnego.
W skład Komisji wchodzili również:

• zastępca Przewodniczącego Komisji – Minister Finansów lub delegowany przez niego sekretarz bądź podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów,
• przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, 
• Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, 
• Przewodniczący Komisji Papierów Wartościowych i Giełd lub jego zastępca, 
• przedstawiciel Ministra Finansów, 

• Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego.

Organem wykonawczym Komisji został Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, znajdujący się w strukturze organizacyjnej NBP.

Komisja Nadzoru Bankowego przejęła od banku centralnego realizację wszystkich funkcji związanych ze sprawowaniem nadzoru, od licencyjnej, przez regulacyjną do kontrolnoanalitycznej.

Zgodnie z ustawą o nadzorze nad rynkiem finansowym od 1 stycznia 2008 r., nadzór bankowy jest sprawowany przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF), a pracownicy byłego GINB stali się z mocy prawa pracownikami Urzędu KNF.