O spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (SKOK)

• Najczęściej zadawane pytania nt. spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych  (stan na dzień 13 listopada 2009 r.)

• Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (ustawa nie obowiązuje, SKOK-i nie są nadzorowane przez KNF)

• Przegląd zasad i praktyki działania wybranych systemów unii kredytowych i spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych w Polsce (opracowanie z dnia 17 października 2008 r.)

Najczęściej zadawane pytania nt. Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych:

1. W jaki sposób nadzorowane są SKOK-i w Polsce, a w jaki w innych krajach?

Na świecie obowiązują różne modele nadzoru nad uniami kredytowymi (odpowiedniki działających w Polsce spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych), jednak zawsze nadzór sprawuje organ publiczny. Taką kontrolę zaleca także Światowa Rada Unii Kredytowych (WOCCU), której członkiem jest Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa (KSKOK). Zasadność obejmowania unii kredytowych oraz ich odpowiedników nadzorem publicznym podkreślają zarówno Europejski Bank Centralny jak i Bank Światowy.
W Polsce nadzór nad SKOK-ami od 1995 roku sprawuje KSKOK. Jest to więc model nadzoru pozapaństwowego, ściślej - samorządowego (wewnętrznego). Przynależność do KSKOK jest dla spółdzielczych kas obowiązkowa.


2. Jaki jest cel zmian w przepisach, polegających na wprowadzeniu nadzoru publicznego nad SKOK-ami?

Wprowadzenie nadzoru publicznego to tylko jeden z elementów ustawy, której celem jest zwiększenie bezpieczeństwa ekonomicznego spółdzielczych kas, a co za tym idzie – bezpieczeństwa zgromadzonych w nich środków klientów/członków.
Nowa regulacja przewiduje zmiany, dla których istnienie nadzoru publicznego nad SKOK-ami jest niezbędne. Dlaczego? Spółdzielcze kasy miały być, z założenia, formą inicjatywy społeczności lokalnych, polegająca na wzajemnej pomocy finansowej jej członków. Od 1995 r., czyli od momentu uchwalenia ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych zakres działania SKOK–ów na rynku finansowym rozszerzał się, dzięki kolejnym nowelizacjom, (np. zniesiono ograniczenie dla udzielania pożyczek i kredytów na okres nie dłuższy niż 3 lata).
Obecnie SKOK-i mają ponad 1,9 mln członków. Największe kasy przewyższają już pod względem aktywów i depozytów niektóre banki spółdzielcze i komercyjne. Działalność kas nabiera cech działalności instytucji bankowych (spółdzielczych), a ich produkty, dzięki kolejnym zmianom prawa, upodabniają się do produktów bankowych.
W związku z tym normy wyznaczające stopień bezpieczeństwa prowadzonej działalności, obowiązujące te instytucje finansowe, powinny być adekwatne do stopnia ich rozwoju. Oznacza to ustalenie mierników i norm ostrożnościowych dostosowanych do rzeczywistego ryzyka ich działalności. 
Nowa ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych wprowadza m.in.:

• nadzór publicznym wykonywany przez Komisję Nadzoru Finansowego przy współudziale Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej (KSKOK),
• normy ostrożnościowe - dopuszczalnego ryzyka, poziomu funduszy własnych,
• dobre praktyki ostrożnego i stabilnego zarządzania kasami,
• współczynnik wypłacalności – zasady jego obliczania,
• obowiązek utrzymywania rezerwy płynnej,
• obowiązek poddawania audytowi sprawozdań finansowych,
• możliwość otrzymania przez KSKOK kredytu refinansowego z NBP,
• spółdzielczą zasadę głosowania na walnym zgromadzeniu KSKOK.

Odpowiednie do działalności SKOK-ów normy ostrożnościowe zwiększą bezpieczeństwo depozytów gromadzonych w tym systemie.

3. Jaką pozycję w systemie finansowym mają obecnie SKOK-i i czy jest to konkurencja dla banków?

Z danych GUS (UKNF nie ma dostępu do pełnych danych finansowych SKOK-ów) wynika, iż wartość udzielonych przez SKOK-i pożyczek sięgnęła na koniec I półrocza tego roku 7,6 mld zł, co stanowi 1,2% kredytów udzielonych przez banki sektorowi niefinansowemu (626,5 mld zł), czyli w większości gospodarstw domowych i firm. Natomiast wartość depozytów zgromadzonych przez SKOK sięgnęła w tym czasie 10,6 mld zł, czyli ok. 2% środków zdeponowanych w bankach przez sektor niefinansowy (511,1 mld zł). GUS podał także, że aktywa spółdzielczych kas wyniosły na koniec czerwca 2009 r. 11,1 mld zł. Wartość ta odpowiada zaledwie 1% aktywów polskiego sektora bankowego. Dane te pokazują, że SKOK-i nie mają istotnego udziału w systemie instytucji kredytowych w Polsce.
Jednocześnie liczba członków spółdzielczych kas przekroczyła na koniec I półrocza 2009 r. 1,9 mln osób.

4. Jakie znaczenie dla deponentów SKOK-ów mają nowe przepisy dotyczące kas?

Nowa ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych uchwalona przez Sejm 5 listopada 2009 r. ma zwiększyć bezpieczeństwo funkcjonowania spółdzielczych kas, a co za tym idzie – bezpieczeństwo środków zdeponowanych w SKOK-ach.

5. Nowe przepisy przewidują, że SKOK-i powinny mieć 5-procentowy współczynnik wypłacalności. Jaki jest cel wprowadzania takich przepisów w SKOK-ach, które mają niższy współczynnik i nie będą w stanie zwiększyć swoich kapitałów KNF będzie wprowadzał np. zarząd komisaryczny.

Współczynniki wypłacalności są stosowane na świecie jako norma nadzorcza dla unii kredytowych (odpowiedników polskich spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych). Sama rekomendacja Światowej Rady Unii Kredytowych (WOCCU) mówi o 10% poziomie. Sposób wyliczania współczynnika, który określi rozporządzenie Ministra Finansów, powinien uwzględniać odpowiedni czas i możliwości kas na dostosowanie się do tych wymogów.
To jedna z norm ostrożnościowych, która decyduje o bezpieczeństwie działalności instytucji finansowej. Nie oznacza to jednak, że SKOK-i będą musiały podnieść fundusze własne (nie mają obowiązku utrzymywania minimalnego poziomu tych funduszy, co jest normą obligatoryjną dla banków). Intencją ustawodawcy było raczej zrównoważenie skali działalności tych instytucji w odniesieniu do ponoszonego przez nie ryzyka. Niedostosowanie się do tych norm nie wiąże się automatycznie z sankcjami ze strony nadzoru. Tak jak w przypadku banków jest to sygnał ostrzegawczy dla nadzoru, po którym wraz z podmiotem nadzorowanym szuka się sposobu rozwiązania problemu. Jest to proces, oparty na indywidualnym podejściu do instytucji i jej możliwości. W przypadku banków może to się sprowadzać np. do zatrzymania zysku.

6. Jakie warunki muszą być spełnione, aby zmiany zasad funkcjonowania SKOK oraz zasad sprawowania nadzoru nad nimi przyniosły wzrost bezpieczeństwa działania kas?

Coraz większe podobieństwo w działaniu SKOK-ów i banków powoduje konieczność wprowadzenia nie tylko odpowiednich norm ostrożnościowych obowiązujących spółdzielcze kasy (patrz: pyt. 2), ale też rozwiązań, które decydują o stabilności i bezpieczeństwie systemu bankowego:

• zapewniających przejrzystość informacji finansowej sporządzonej wg standardów dla instytucji finansowych,
• odpowiedniego systemu wsparcia działalności SKOK (płynnościowego i kapitałowego),
• adekwatnego systemu gwarantowania wypłaty deponowanych środków.

Ich wprowadzenie powinno być poprzedzone audytem zewnętrznym, który pozwoli ustalić faktyczną sytuację finansową kas oraz umożliwi dostosowanie do niej norm i regulacji nadzorczych.  

Do góry Wydrukuj Poleć znajomemu